# प्रधानमन्त्री बालेनको पहिलो भारत राजकीय भ्रमण : परम्परा बदल्दै दिल्लीमा मोदीसँग निर्णायक वार्ता, व्यापारदेखि ऊर्जा र पूर्वाधारसम्म सहकार्यको एजेन्डा Source: https://newskunda.com/archives/5870 Category: FEATURED NEWS, राजनीति Last updated: 2026-11-22 **काठमाडौं ।** प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको मैत्रीपूर्ण निमन्त्रणामा आज दुईदिने राजकीय भ्रमणका लागि भारतको राजधानी नयाँ दिल्ली प्रस्थान गर्दैछन् । प्रधानमन्त्री बनेपछि शाहको यो पहिलो छिमेकी मुलुकको राजकीय भ्रमण हो । भ्रमणलाई नेपाल–भारत सम्बन्धमा नयाँ राजनीतिक संवाद, आर्थिक सहकार्य र द्विपक्षीय साझेदारीलाई थप विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरिएको छ । प्रधानमन्त्री शाह नेतृत्वको प्रतिनिधिमण्डल आज दिउँसो नेपाल वायुसेवा निगमको नियमित विमानबाट नयाँ दिल्ली प्रस्थान गर्ने कार्यक्रम छ । भ्रमण टोलीमा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले, परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल, प्रधानमन्त्रीका मुख्य सल्लाहकार, राजनीतिक सल्लाहकार, उच्चपदस्थ सरकारी अधिकारी, व्यवसायी तथा पत्रकारलगायत सहभागी रहनेछन् । भारतले प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणलाई विशेष कूटनीतिक महत्व दिएको छ । नयाँ दिल्लीका मुख्य सडकहरू नेपाल र भारतका राष्ट्रिय झण्डाले सजाइएको छ भने प्रधानमन्त्री शाहको स्वागतका लागि आवश्यक तयारी पूरा गरिएको छ । दिल्लीमा भारतीय पक्षबाट औपचारिक स्वागत गरिनेछ । प्रधानमन्त्री शाहलाई इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भारतका वाणिज्य तथा उद्योग राज्यमन्त्री जितिन प्रसादले स्वागत गर्ने कार्यक्रम छ । प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमण विगतका नेपाली प्रधानमन्त्रीहरूको विदेश भ्रमणको शैलीभन्दा केही फरक देखिएको छ । उनले विदेश भ्रमणका क्रममा नेपालमा हुने परम्परागत तामझाम, उच्चपदस्थ अधिकारीहरूको लामो बिदाइ टोली र औपचारिक व्यवस्थालाई सीमित गर्ने शैली अपनाएका छन् । यसअघि अमेरिकाको न्यूयोर्क भ्रमणका क्रममा पनि उनले केही स्थापित परम्परा तोडेका थिए । भारत भ्रमणमा समेत नेपालबाट विमानस्थलमा औपचारिक बिदाइका लागि ठूलो सरकारी टोली उपस्थित गराउने कार्यक्रम नरहेको बताइएको छ । यद्यपि भारतमा भने प्रधानमन्त्री शाहलाई औपचारिक राजकीय सम्मान प्रदान गरिनेछ । भ्रमणका क्रममा गार्ड अफ अनरको कार्यक्रमसमेत रहनेछ । ### मोदीसँग प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्ता, द्विपक्षीय सम्बन्धका विविध विषयमा छलफल प्रधानमन्त्री शाह र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच सोमबार औपचारिक भेटवार्ता तथा प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय छलफल हुनेछ । भ्रमणको मुख्य राजनीतिक तथा कूटनीतिक कार्यक्रम यही भेटलाई मानिएको छ । दुवै देशका प्रधानमन्त्रीबीच व्यापार, पारवहन, लगानी, ऊर्जा, सम्पर्क सञ्जाल, पूर्वाधार विकास तथा आर्थिक साझेदारीका विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ । प्रधानमन्त्री शाहले भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग एक घण्टाभन्दा बढी समय एकल भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको जनाइएको छ । त्यसपछि प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय छलफल तथा अन्य औपचारिक कार्यक्रम हुनेछन् । नेपाल र भारतबीचको आर्थिक तथा विकास साझेदारीलाई थप प्रभावकारी बनाउने, विगतमा भएका सहमति तथा सम्झौतालाई कार्यान्वयनमा लैजाने र नयाँ सहकार्यका क्षेत्र पहिचान गर्ने विषय वार्ताको प्रमुख एजेन्डा बन्नेछन् । दुई देशबीच ऊर्जा सहकार्य तथा सम्पर्क सञ्जाल विस्तारसँग सम्बन्धित सम्पन्न परियोजनाहरूको उद्घाटन र नयाँ परियोजनाहरूको शिलान्यास गर्ने कार्यक्रमसमेत रहेको छ । यसबाट सीमा पार पूर्वाधार, विद्युत् व्यापार, यातायात तथा क्षेत्रीय सम्पर्क विस्तारमा थप प्रगति हुने अपेक्षा गरिएको छ । ### शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, खेलकुद र विपद् व्यवस्थापनमा समझदारी प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणका क्रममा नेपाल र भारतबीच विभिन्न क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्ने उद्देश्यले समझदारीपत्र (एमओयू) आदानप्रदान गर्ने तयारी छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, खेलकुद, विपद् व्यवस्थापन तथा मानव संसाधन विकासजस्ता क्षेत्रलाई सहकार्यका प्राथमिक विषयका रूपमा समेटिनेछ । यी क्षेत्रमा संस्थागत सहकार्य, क्षमता विकास, अनुभव आदानप्रदान तथा संयुक्त कार्यक्रम सञ्चालनका सम्भावनाबारे दुवै पक्षले छलफल गर्नेछन् । नेपाल र भारतबीचको साझेदारीलाई केवल राजनीतिक तथा आर्थिक विषयमा सीमित नराखी जनस्तरको सम्बन्ध, सामाजिक विकास र साझा चुनौतीहरूको समाधानमा समेत विस्तार गर्ने उद्देश्यले यी समझदारीहरू महत्वपूर्ण मानिएका छन् । ### नेपाल–भारत बिजनेस फोरममार्फत लगानी आकर्षित गर्ने प्रयास प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणमा आर्थिक कूटनीतिलाई प्राथमिकता दिइएको छ । भ्रमणका क्रममा नेपाल–भारत बिजनेस फोरमको छलफल कार्यक्रम आयोजना हुनेछ । उक्त कार्यक्रममार्फत भारतीय व्यवसायी तथा लगानीकर्तालाई नेपालमा लगानीका अवसर, सरकारको नीतिगत दृष्टिकोण र आर्थिक विकासका प्राथमिकताबारे जानकारी गराइनेछ । नेपालमा भारतीय लगानी आकर्षित गर्ने, व्यवसायी समुदायका चासो तथा सरोकार बुझ्ने र दुई देशका निजी क्षेत्रबीच सहकार्यका नयाँ अवसर सिर्जना गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रम आयोजना गर्न लागिएको हो । तर प्रधानमन्त्री शाहले भारतीय तथा नेपाली व्यवसायीहरूसँग प्रत्यक्ष छुट्टै भेटघाट गर्ने कार्यक्रम भने राखेका छैनन् । व्यवसायी समुदायसँगको संवाद तथा अन्तर्क्रियाको जिम्मेवारी अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले र परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाललाई दिइएको छ । दुवै मन्त्रीले नेपाली तथा भारतीय उद्योगी, व्यवसायीहरूसँग छलफल गर्ने कार्यक्रम छ । प्रधानमन्त्रीको भ्रमणमा आर्थिक सहकार्य, लगानी प्रवर्द्धन, व्यापार विस्तार र निजी क्षेत्रको सहभागितालाई प्राथमिकता दिन खोजिएको यस व्यवस्थाले संकेत गरेको छ । ### भोटेकोशी बाढी पुनर्निर्माणदेखि क्रिकेट र आईटी सहकार्यसम्म प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणका क्रममा भोटेकोशी बाढीपछिको पुनर्निर्माणका लागि ऋण तथा अनुदानसम्बन्धी विषयमा सहमति गर्ने तयारी पनि भइरहेको छ । यद्यपि पुनर्निर्माण सहयोगको रकम, स्वरूप तथा सम्झौताको विस्तृत विवरण भने सार्वजनिक भइसकेको छैन । त्यस्तै, विगतमा भएका सहमति तथा सम्झौताहरूलाई कार्यान्वयनमा लैजाने, दुई देशबीच संयुक्त प्रतिबद्धता कायम गर्ने र सहकार्यका नयाँ क्षेत्र पहिचान गर्ने विषयमा पनि छलफल हुनेछ । क्रिकेट, सूचना प्रविधि (आईटी) लगायतका क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्ने विषयलाई समेत भ्रमणको एजेन्डामा समेटिएको छ । नेपाल र भारतबीच प्रविधि, खेलकुद, मानव संसाधन तथा अन्य उदीयमान क्षेत्रमा सहकार्यका सम्भावनालाई थप बलियो बनाउने प्रयास गरिने अपेक्षा गरिएको छ । यस भ्रमणमा नेपाल र भारतबीच संयुक्त भिजन पेपरका रूपमा साझा धारणा सार्वजनिक गर्ने तयारीसमेत रहेको बताइएको छ । विगतमा सहमति तथा सम्झौताका भाषामा एकरूपता कायम हुन नसक्दा संयुक्त वक्तव्य जारी गर्न कठिनाइ भएका उदाहरण रहेकाले यसपटक साझा प्रतिबद्धतालाई व्यवस्थित रूपमा सार्वजनिक गर्ने प्रयास भइरहेको छ । ### राजघाटमा श्रद्धाञ्जली, राष्ट्रपति मुर्मूसँग शिष्टाचार भेट प्रधानमन्त्री शाहले भ्रमणका क्रममा भारतीय राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मूसँग शिष्टाचार भेट गर्ने कार्यक्रम छ । सोमबार नयाँ दिल्लीस्थित राजघाटमा महात्मा गान्धीको समाधिस्थलमा पुगेर श्रद्धासुमन अर्पण गर्ने कार्यक्रम पनि तय गरिएको छ । प्रधानमन्त्री शाहसँग भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस जयशङ्करले आजै शिष्टाचार भेट गर्ने कार्यक्रम छ । प्रधानमन्त्री दिल्ली पुगेलगत्तै विदेशमन्त्री जयशङ्करसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यतालिका रहेको जनाइएको छ । उक्त भेट प्रधानमन्त्री शाह बसेको होटलमै हुने बताइएको छ । प्रधानमन्त्री शाहले भ्रमणका क्रममा दिल्लीबाहेक अन्य भारतीय सहरको भ्रमण गर्ने कार्यक्रम राखेका छैनन् । विगतका नेपाली प्रधानमन्त्रीहरूले भारत भ्रमणका क्रममा दिल्लीबाहिरका विभिन्न सहरमा परियोजना अवलोकन, धार्मिक स्थल भ्रमण तथा अन्य कार्यक्रम गर्ने परम्परा रहे पनि शाहको यसपटकको भ्रमण छोटो र दिल्ली केन्द्रित रहनेछ । त्यस्तै, नेपाली राजदूतावास भ्रमण तथा भारतका अन्य मन्त्रीहरूसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम पनि राखिएको छैन । भ्रमणको मुख्य केन्द्रबिन्दु भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँगको वार्ता, द्विपक्षीय आर्थिक तथा विकास सहकार्य र औपचारिक कूटनीतिक कार्यक्रमहरू रहनेछन् । ### २५ घण्टाको छोटो भ्रमण, सोमबार साँझ स्वदेश फर्किने प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमण करिब २५ घण्टाको रहनेछ । आइतबार दिउँसो नयाँ दिल्ली पुग्ने प्रधानमन्त्री शाहले सोमबार दिनभर द्विपक्षीय तथा औपचारिक कार्यक्रम सम्पन्न गर्नेछन् । भ्रमण सम्पन्न गरी प्रधानमन्त्री शाह सोमबार साँझ नेपाल वायुसेवा निगमको नियमित उडानबाट स्वदेश फर्किने कार्यक्रम छ । निर्धारित कार्यतालिकाअनुसार उनी सोमबार साँझ ६ः३५ बजे नेपाल फर्किनेछन् । प्रधानमन्त्री शाहको यो पहिलो राजकीय भारत भ्रमणलाई नेपाल–भारत सम्बन्धमा नयाँ शैलीको कूटनीतिक संवाद, आर्थिक साझेदारी, पूर्वाधार विकास, ऊर्जा सहकार्य तथा लगानी प्रवर्द्धनका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ । छोटो समयको भ्रमण भए पनि यसले दुई देशबीच विगतका सहमतिहरूलाई अघि बढाउने र आगामी सहकार्यका लागि नयाँ आधार तयार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । --- Full list of posts: https://newskunda.com/llms.txt