नवराज काफ्ले
भक्तपुर, १५ जेठ : ज्येष्ठ नागरिकहरूको सम्मानजनक जीवनयापन र उनीहरूको हकहित संरक्षणका लागि संस्थागत पहल कदमी बढाउने उद्देश्यका साथ ‘संस्थागत जानकारी एवं सहयोग हस्तान्तरण कार्यक्रम’ सम्पन्न भएको छ ।
ज्येष्ठ नागरिक सेवा समाज, नेपालको आयोजनामा भक्तपुरको सूर्यविनायक स्थित शुभकामना साकोसको सभाहलमा आयोजित उक्त विशेष कार्यक्रममा संस्थाका अध्यक्ष बालमुकुन्द सुवालले व्यक्तिगत तर्फबाट १ लाख १० हजार रुपैयाँको आर्थिक सहयोग घोषणा गर्दै चेक हस्तान्तरण गर्नुभएको छ । अध्यक्ष सुवालको यस सराहनीय कार्यबाट प्रभावित भई कार्यक्रममा उपस्थित अन्य दाताहरूबाट समेत तत्कालै थप ९० हजार रुपैयाँ सहयोग संकलन भएको छ । कुल २ लाख रुपैयाँको यो सहयोग राशिले ज्येष्ठ नागरिकको कल्याणका लागि अन्य मनकारी व्यक्ति एवं संस्थाहरूलाई पनि सहयोग गर्न ठूलो ऊर्जा र प्रेरणा मिल्ने वातावरण तयार गरेको छ ।
ज्येष्ठ नागरिक सेवा समाज, नेपालका अध्यक्ष बालमुकुन्द सुवालको सभापतित्वमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रमको सञ्चालन संस्थाकी उपाध्यक्ष कृष्णेश्वरी हाडाले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा विभिन्न क्षेत्रका लब्धप्रतिष्ठित सामाजिक व्यक्तित्वहरू, बुद्धिजीवी एवं संस्थाका परिवारहरूको उल्लेख्य सहभागिता रहेको थियो ।
कार्यक्रमको एक महत्त्वपूर्ण सत्रमा वीर अस्पतालकी जेरियाट्रिक नर्स विशेषज्ञ (वृद्धवृद्धा स्वास्थ्य विशेषज्ञ) रती पक्वाङ्ग सुवालले सहभागीहरूलाई ज्येष्ठ नागरिकको वर्तमान अवस्था, उनीहरूको विशिष्ट स्वास्थ्य आवश्यकता र ‘डे-केयर सेन्टर’ (दिवा सेवा केन्द्र) को अपरिहार्यता बारे विस्तृत प्रशिक्षण दिनुभएको थियो । उहाँले उमेर ढल्किँदै जाँदा देखा पर्ने शारीरिक तथा मानसिक समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्न र उनीहरूलाई एक्लोपनबाट बचाउन दिवा सेवा केन्द्रहरूले खेल्ने भूमिकाबारे प्रकाश पार्नुभयो ।
संस्था स्थापनाको मूल उद्देश्य ‘ज्येष्ठ नागरिकको सम्मानजनक जीवनको पहल’ रहेको जानकारी दिँदै कार्यक्रममा संस्थाको आगामी कार्ययोजनाहरू प्रस्तुत गरिएको थियो । जस अन्तर्गत सम्पूर्ण सुविधा सम्पन्न ज्येष्ठ नागरिक मैत्री भवन निर्माण गर्ने, ज्येष्ठ नागरिक दिवा सेवा केन्द्र (डे-केयर सेन्टर) स्थापना गरी आवश्यक पूर्वाधार तथा सुविधाहरू उपलब्ध गराउने,समाजमा असहाय र कठिन परिस्थितिमा जीवन बिताइरहनुभएका ज्येष्ठ नागरिकहरूको उचित व्यवस्थापन गर्ने,उनीहरूको जीवनलाई सरल, सुखी र आध्यात्मिक बनाउन स्वास्थ्य शिविर, योगध्यान, धार्मिक प्रवचन तथा धार्मिक भ्रमण जस्ता सेवाहरू सञ्चालन गर्ने,यो सेवामूलक अभियानलाई काठमाडौँ उपत्यकामा मात्र सीमित नराखी देशव्यापी रूपमा विस्तार गर्ने लगायत रहेको संस्थाका अध्यक्ष सुवालले अवगत गराउनुभयो ।
कार्यक्रममा आमन्त्रित अतिथि वक्ताहरूले ज्येष्ठ नागरिक समाजले अघि सारेको कार्ययोजनाको प्रशंसा गर्दै आफ्ना महत्त्वपूर्ण धारणाहरू राख्नुभएको थियो । धारणा राख्ने क्रममा पातञ्जल योग समिति नेपालका महासचिव नबराज काफ्लेले ज्येष्ठ नागरिकहरूको सु-स्वास्थ्यका लागि योग र ध्यानको महत्त्व दर्शाउँदै भन्नुभयो-“उमेर बढ्दै जाँदा शरीर निष्क्रिय हुनु स्वाभाविक हो, तर योग र प्राणायामको माध्यमबाट उनीहरूलाई मानसिक रूपमा सवल र शारीरिक रूपमा चुस्त राख्न सकिन्छ । संस्थाले कार्ययोजनामा योगध्यानलाई समेट्नु स्वागतयोग्य छ र यसमा हाम्रो समिति सदैव सहकार्य गर्न तयार छ ।”
त्यसैगरी साझा प्रकाशनका पुर्व महाप्रबन्धक होम प्रसाद गौतमले ज्येष्ठ नागरिकहरू समाजका पथप्रदर्शक भएको चर्चा गर्दै भन्नुभयो-“ज्येष्ठ नागरिकहरूसँग अथाह ज्ञान र अनुभवको भण्डार हुन्छ । उनीहरूको अनुभवलाई राज्य र समाजले सही ढंगले उपयोग गर्न सक्नुपर्छ । अध्यक्ष सुवालले गर्नुभएको आर्थिक सहयोगले संस्थाको जग बलियो बनाउन ठूलो मद्दत पुग्नेछ र यसले अन्य क्षेत्रलाई पनि सामाजिक उत्तरदायित्व वहन गर्न प्रेरित गर्नेछ ।”
कार्यक्रममा रासस भक्तपुर संवादाता रमेश गिरिले पत्रकारिताको दृष्टिकोणबाट विषयवस्तुको उठान गर्दै भन्नुभयो-“बदलिँदो सामाजिक परिवेशमा ज्येष्ठ नागरिकहरू अपहेलित र एकाङ्की बन्दै गएका समाचारहरू बढिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा ज्येष्ठ नागरिक सेवा समाजले चालेको यो कदम उदाहरणीय छ । मिडियाको तर्फबाट यस्ता पवित्र र सामाजिक अभियानहरूलाई नागरिकस्तरसम्म पुर्याउन हामी सधैँ प्रतिबद्ध छौँ र अन्य दाताहरूलाई पनि यस महायज्ञमा जोडिन आह्वान गर्दछौँ ।”
कार्यक्रममा ज्येष्ठ नागरिकहरूको जनसाङ्खीय अवस्था र यसले निम्त्याएका चुनौती एवं अवसरहरूमाथि पनि गम्भीर बहस भएको संस्थाका सदस्य बद्रीनारायण ताम्राकारले अवगत गराउनुभयो ।
संस्थाका सल्लाहकार विजेन्द्र ध्वजुले ज्येष्ठ नागरिकको राष्ट्रिय तथा अन्तरास्ट्रिय तथ्यांक प्रस्तुत गर्दै हाल विश्वभर ६० वर्षमाथिको जनसङ्ख्या करिब ९० करोड रहेको, अर्थात् प्रत्येक आठ जनामा एक व्यक्ति ज्येष्ठ नागरिक रहेको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँले-यसको दुई तिहाइ हिस्सा विकासोन्मुख मुलुकहरूमा छ,सन् २०५० सम्ममा यो सङ्ख्या बढेर २ अर्ब (कुल जनसङ्ख्याको २२ प्रतिशत) पुग्ने अनुमान छ, नेपालको सन्दर्भमा कुल जनसङ्ख्याको १०.२ प्रतिशत अर्थात् करिब ३० लाख ज्येष्ठ नागरिकहरू रहेका छन् ,नेपालमा सामान्य जनसङ्ख्या वृद्धिदर ०.९३ रहँदा ज्येष्ठ नागरिकको जनसङ्ख्या वृद्धिदर भने ३.१४ प्रतिशत हुनुले यो उमेर समूहको सङ्ख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको तथ्यांकबाट स्पष्ट देखिएको अवगत गराउनुभयो ।
नागरिकहरूमा नयाँ किसिमका समस्या र आवश्यकताहरू देखा परेका छन् । एकल परिवारको लहर, वैदेशिक रोजगारी र बसाइँसराइका कारण धेरै ज्येष्ठ नागरिकहरू सहाराविहीन र एकाङ्की बन्दै गएका छन् । अन्तरपुस्ता अन्तर (जेनेरेसन ग्याप) बढ्नु, अधिकार सुरक्षित नहुनु, पूर्वाधार र दक्ष जनशक्तिको अभाव हुनु तथा सडकमा अलपत्र पर्ने ज्येष्ठ नागरिकको सङ्ख्या बढ्नुले राज्यको बजेट र स्वास्थ्य क्षेत्रमा लगानीको भार थपेको छ ।
ज्येष्ठ नागरिकहरू समस्या मात्र नभएर अवसर पनि हुन् । उनीहरूसँग भएको ज्ञान, सीप र अनुभवले देशलाई दक्ष जनशक्ति प्रदान गर्छ, जसलाई पुनर्निर्माण वा आपतकालीन समयमा उपयोग गर्न सकिन्छ । सामाजिक सद्भाव, एकता र संस्कृतिको संरक्षणमा उनीहरूको भूमिका अद्वितीय रहन्छ । निजी क्षेत्रले ज्येष्ठ नागरिक लक्षित उत्पादन र व्यवसायमा लगानी बढाएर नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छन् । उनीहरूलाई आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउन ‘मेगा आयोजना’ हरूमा लगानीको वातावरण बनाउनु आजको आवश्यकता हो ।
कार्यक्रमको समापन गर्दै सभापति एवं अध्यक्ष बालमुकुन्द सुवालले आफूले उपलब्ध गराएको सहयोग एउटा सुरुवात मात्र भएको र ज्येष्ठ नागरिकहरूको लागि बन्ने मैत्री भवन तथा दिवा सेवा केन्द्रका लागि समाजका हरेक तप्काबाट थप भौतिक, नैतिक र आर्थिक सहयोगको अपेक्षा गरिएको बताउनुभयो ।
