-रमेश गिरी
भक्तपुर २ असार । बागमती प्रदेश अन्तर्गत चितवनको रत्ननगर नगरपालिका–२ स्थित टाँडी बजारको उत्तरतर्फ अवस्थित बकुलहर रत्ननगर अस्पताल यतिखेर स्थानीयवासीका लागि मात्रै नभई मध्यम र निम्न वर्गका माझी समुदायदेखि राउटे बस्तीका विरामीसमेतका लागि स्वास्थ्य उपचारमा बरदान बनेको छ ।
पूर्ब पश्चिम राजमार्गबाट करिब ५० मिटरको दुरीमा पूर्वी चितवनको टाँडी बजारमा स्थानीयको मन र विश्वास जित्दै अगाडि बढिरहेको अस्पताल हो बकुलहर रत्ननगर अस्पताल । भरतपुरबाट ११ कि. मी. दुरीमा रहेको यस अस्पताल पूर्वी चितवनको एकमात्र प्रदेश अन्तर्गतको जिल्ला अस्पताल हो ।
विक्रम सम्वत २०२४ सालमा बकुलहर स्वास्थ्य चौकीको नाममा सरकारले स्थापना गरेका स्वास्थ्य चौकीलाई नेपाल सरकारले २०६५ सालमा सेवा बिस्तार गरि १५ शय्याको जिल्ला अस्पतालको रुपमा सञ्चालनमा ल्याएको थियो ।
देशमा संंघीयता कार्यान्वयनसँगै २०७७ मङसिर १८ को नेपाल सरकारको निर्णय अनसार यस अस्पताललाई बागमती प्रदेश अन्तर्गंत राखेपछि प्रदेश सरकारको मातहतमा अस्पताल सञ्चलन हुदै आएको छ । प्रदेश सरकारको २०७७ फागुन १३ को निर्णय अनुसार यस अस्पताललाई १५ शय्या बढाएर ५० शय्यामा स्तरवृद्धसंगै अस्पतालले सेवा पनि बिस्तार गदै गयो ।
२०८० सालमा प्रदेश सरकारले अस्पतालको पुन स्तरवृद्धि गर्दै १०० शय्या पुर्याए पछि सेवा बिस्तार गरि गुणस्तरीय सेवा प्रवाहमा अब्बल बन्दै माडीको मात्रै नभई पूर्व चितवनवासीको विश्वास जित्दै आएको छ । छाला रोगको नेपालकै उत्कष्ठ प्रबिधिबाट जाच गरि उपचार गर्ने भएपछि यहाँ भरतपुरदेखि काठमाडौंसम्मका विरामीहरु छालाकै उपचारका लागि आउने गरेका छन् । मध्यम वर्ग र न्यून वर्गका व्यक्तिहरुको निःशुल्क उपचार हुदै आएको छ ।
स्वास्थ मन्त्री किरण थापा :
वागमति प्रदेशका स्वास्थ मन्त्री किरण थापा मगरले रत्न नगरको बकुलहर अस्पताललाई गुास्तरीय सेवा बिस्तारसंगै नमूनाको अस्पतालको रुपमा विकास गर्ने लक्ष्य अनुसार अगाडि बढेको बताउनु हुन्छ । दैनिक विरामीको चाप बढ्दै गएको यस अस्पतालमा उपचारका लागि आउने विरामीले गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाको अनभूति र विश्वास जितेर जानसक्ने गरि विकास गर्दै २०० शय्यामा विस्तार गर्ने गरि सरकार निरन्तर लागिरहेको उहाँ बताउनुहुन्छ ।
मन्त्री थापा मगरले भन्नुभयो, ‘अस्पतालमा विरामीको चाप निकै बढ्दै गएको छ, अस्पतालको भौतिक संरचना, जनशक्ति व्यबस्थापनदेखि उपकरण युक्त एवं प्रबिधि मैत्री बनाउन प्रदेश स्वास्थ्य मन्त्रालय लागिरहेको छ । अस्पतालले नर्सिङ्ग कलेज सञ्चालनका लागि तयारी गरेकाले स्वीकृतीको तयारीमा छौ । यहाँ आउने कोही पनि विरामी पैसा नभएकै कारण ज्यान गमाउनु पर्ने अबस्थाको अन्त्य गर्ने गरि सेवा प्रवाह भइरहेको छ ।’
अस्पतालमा मात्रै नभई विरामीको सेवा गर्न दुर्गम गाउँमा उपकरण समेत लिएर गई स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरि स्वास्थ्य परीक्षणदेखि निःशुल्क उपचारसम्मको व्यबस्था गरेको उहाँ बताउनुहुन्छ । उहाँले प्रदेशबाट सञ्चालित सबै अस्पताल, आर्युवेद अस्पतालहरुलाई प्रबिधि मैत्री बनाउँदै औषधि उत्पादनसमेत सुरु गरेको बताउनुभयो ।
सचिव डा. सुमित्रा गौतम : वागमति प्रदेश स्वास्थ्य मन्त्रालयकी सचिव डा. सुमित्रा गौतमले वागमति प्रदेशको १३ वटै जिल्ला अस्पतालको स्तरोन्नती, बिशेषज्ञ सेवाहरु बिस्तार, प्रबिधि मैत्री, उपकरण मैत्री बनाउनेदेखि शैक्षिक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्ने गरि व्यबस्थापनको तयारी गरेको बताउनु हुन्छ ।
प्रदेश सरकारले औषधि उत्पादनलाई समेत विस्तार गर्दै लागेको बताउदै सबै अस्पतालमा डायलासिस मेशिन सञ्चालन गर्ने, मेमोग्राम मेशिन सञ्चालन गर्ने, मुटु सेवाको उपचार विस्तार गर्ने, प्रत्येक नागकरिलाई स्वास्थ्य सेवाको पहुँच पुर्याउने गरि मन्त्रालयले सेवा बिस्तार गरिरहेको उहाँले बताउनुभयो ।
बकुलहर रत्न नगर अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेण्डेन्ट डा. अंकुर पौडेलले २०२४ मा स्वास्थ्य चौकीको रुपमा स्थापना भई २०६५ सालमा नेपाल सरकारबाट जिल्ला अस्पतालको मान्यता प्राप्त गरि १५ शय्यामा बिस्तार भएको बताउनु हुन्छ । २०७७ मा प्रदेश सरकारले ५० शय्याको प्रादेशिक अस्पतालको रुपमा बिस्तार गरेसंगै सेवा बिस्तार गर्दै लगेको बताउदै उहाँले २०८० सालमा १०० शैयाको सकेण्डरी बि लेबलको अस्पतालको रुपमा स्तरोन्नती गरि निरन्तर सेवा प्रवाह गरिरहेको बताउनु हुन्छ ।
मेसु डा. पौडेल भन्नुहुन्छ, ‘अस्पतालले ओपिडीतर्फ १० वटा विशेषज्ञ सेवाहरु सञ्चालन गरिरहको छ, १० शय्याको हेमो डायलासिस सेवा तीन सिफ्टमा दैनिक ७५ जनासम्म विरामीलाई सेवा दिइरहेका छौं, ६ शय्या थप गर्ने तयारी भइरहेको छ । पाँच शय्याको आईसियू, सेवालगायत २४ घण्टा आकस्मिक सेवा, अर्थोपेडिक सर्जरी, नेपालका ठूला अस्पतालका भन्दा राम्रा र अत्याधुनिक ल्याब यहाँ रहेको छ ।’
प्रत्येक ओपिडीमा टोकन र बिलिङ्गको व्यबस्था रहेको बताउदै उहाँले अस्पतालमा दैनिक १५ सयसम्म विरामीहरु आउने गरेको, जनरल फिजिसियनमा ५० प्रतिशत विरामी आउने गरेको बताउदै उहाँले दरबन्दी र भौतिक संरचना भने अपुग रहेको बताउनुभयो । हाल अस्पतालको ब्लक ए र सिबाट सेवा सञ्चालन भइरहेको र ब्लक बि निर्माणको अन्तिम चरणमा पुगेको उहाँले बताउनुभयो ।
अस्पतालले सस्तो, सुलभ र गुणस्तरीय सेवा प्रदान गर्ने प्रतिबद्धता रहेको भन्दै उहाँले सिटी स्क्यान, मुटुको विरामीलाई क्याथ ल्याबको आवश्यकता पर्दा मात्रै विरामी रिफर गर्ने गरेको र त्यसबाहेक सबै स्पेशलिस्ट सेवाहरु प्रवाह गर्दै आएको मेसु डा. पौडेल बताउनुहुन्छ । रोग निको पार्ने मात्र नभई कसरी विरामीको मन जित्न सकिन्छ भनेर लागिरहेको अस्पतलले सबै डिजिटलाईज गर्ने गरि अगाडि बढाएको छ । अस्पतालले रिफरको लागि छुट्टै ओपिडि सेवा सञ्चालन गरेको छ भने अटोमेटिक ल्याब मेशिन सञ्चालनमा छ ।
अस्पतालले सुपरस्पेशिलिस्ट सेवा थप गर्दै जाने क्रममा स्वस्थ्य सेवा मात्रै नभई शैक्षिक सेन्टरको रुपमा समेत अस्पताललाई विकास गर्ने लक्ष्य लिएको र अस्पतालले नर्सिङ्ग कलेज सञ्चालनको तयारी गरेको छ । अस्पतालमा दुई वटा ओटी बिस्तार गर्ने, २४ सै घण्टा यूरोलोजीदेखि आँखाको सर्जरी सेवा विस्तारको तयारी गरेको उहाँ बताउनुहुन्छ ।
अस्पताल सञ्चालन तथा व्यबस्थापन समितिका अध्यक्ष गोपाल राज कर्माचार्य अस्पताल स्थापना अगाडिको अबस्था सम्झदै स्वास्थ्य चौकीमा सिटामोल लिन मात्रै विरामी आउने गरेको सम्झानु हुन्छ । स्वास्थ्य चौकीमा सेवा लिन चितवन नै पुग्नु पर्ने बाध्यतालाई अन्त्य गर्न ‘हामीले नगरे कसले गर्ने’ भन्ने नाराका साथ अस्पताल निर्माणमा जुटेको उहाँ स्मरण गर्नुहुन्छ ।
उहाँले भन्नुभयो, ‘उद्योग वाणिज्य संघको अध्यक्ष हुँदा उद्योग वाणिज्य संघ र रत्ननगर अस्पतालको साझेदारीमा स्वास्थ्य चौकीलाई अस्पताल बनाउने अभियान सुरु गरेका हौं, त्यसपछि भने धान्याञ्चल महायज्ञ लगाएर एक करोड ६८ लाख रकम संकलन गरि नयाँ भवन निर्माण गरि अस्पतालमा सेवा बिस्तार गर्यौ, अस्पताललाई आजको अबस्थासम्म पुर्याउन स्वीजरल्याण्डको दातृ निकाय शान्ति मेड नेपालको योगदानलाई बिर्सन सकिदैन ।’
शान्ति मेड नेपालले नयाँ भवन निर्माण, सम्पूर्ण फनिचर, प्रबिधि र आधुनिक उपकरणका व्यबस्था गरि देशकै उत्कृष्ट छाला रोगको उपचार सुरु गरेपछि धादिङ्ग र गोरखादेखि विरामी आउँने गरेको उहाँ बताउनुहुन्छ । अस्पतालमा मातृ शिशु कक्ष विस्तारका लागि भवन निर्माण भइरहेको छ । उच्चस्तरीय प्रबिधि जडित ल्याब सेवा सञ्चालन गरेपनि सिटी स्क्यान नुहँदा त्यसका लागि विरामी रिफर गर्नु पर्ने बाध्यता रहेको बताउनुहुन्छ।
विपन्न, अति विपन्न, सिमान्तकृत व्यक्ति माझी, चेपाङ्ग, चमार, थारु समुदायका विरामीलाई उपचार खर्च नभएर फर्कनु पर्ने अबस्था नभएको भन्दै उहाँले नगरपालिकाका कोष, स्वास्थ्य बिमा र अन्य श्रोतबाट पैसा नभएका विरामीको निःशुल्क उचार सेवा प्रदान गर्दै आएको अस्पतालका अध्यक्ष कर्माचार्य बताउनुहुन्छ ।
यहाँको सेवाले पूर्व चितवन मात्रै नभई पश्चिम चिवनवासीका मन र विश्वास जित्न सफल भएको बताउदै मिर्गौलाको विरामीले राम्रो सेवा पाएको बताउनुहुन्छ अस्पतालका पूर्व अध्यक्ष देवेन्द्रकुमार श्रेष्ठ । अस्पतललाई अझै प्रबिधि मैत्री बनाउन केन्द्रीय, सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारको सहयोग लिने प्रयास भइरहेको उहाँ बताउनुहुन्छ । नेपालमै पहिलो पब्लिक प्राईभेट पार्टनरसिपको अबधारणा यही अस्पतालको निर्माणको क्रममा सुरु भएको दाबी गर्नुहुन्छ, अस्पतालका संस्थापक अध्यक्ष एवं रत्ननगर नगरपालिकाका पूर्व मेयर नारायण वन ।
तत्कालिन समयमा पूर्व चितवनमा कुनै अस्पताल नभएको अबस्थामा राजमार्गमा हुने ठूला दुर्घटनामा परेकाहरुको ज्यान बचाउन पनि अस्पताल चाहिन्छ भनेर २०५८ मंसिर ४ गते धान्यचल महायज्ञ गरि संकलित रकमबाट भूकम्पीय जोखिम रहित प्रबिधिको प्रयोग गरेर २२ हजार स्क्वायरमा भवन निर्माण गरि स्वास्थय चौकीलाई अस्पतालको रुपमा विस्तार गरेकाबताउनुहुन्छ ।
२०७४ मा नगर प्रमुख भएपछि अस्पतालमा जनशक्ति र उपकरण थप गरेको बताउदै उहाँले अहिले छालाका लागि मेचीदखि महाकालीसम्मका विरामी यस अस्पतालमा आउने गरेको बताउनुहुन्छ । उच्च गुणस्तरीय उपकरण रहेको यस अस्पतालको ल्याब १० ठाउँमा राखिएको र फरक फरक रोगको फरक ठाउँबाट ल्याब टेष्ट गर्ने र रिर्पोट प्रवाह गर्ने व्यबस्था गरिएको ल्याब टेक्निसियन सुरज अधिकारी बताउनुहुन्छ ।
एकै पटकमा १२० जनाको र एक घण्टामा ४०० जनाको रिपोर्ट दिन सक्ने यहाँको ल्याबमा २५ जना जनशक्तिले विश्वसनीय रिपोर्ट प्रवाह गर्दै आएको बताउदै उहाँले क्यान्सर जन्य रोगदेखि शरीरका ट्युमर पत्ता लगाउन यहाँको ल्याब सक्षम रहेको दाबी गर्नुहुन्छ । विगतको अबस्थालाई फर्केदा हेर्दा दैनिक १५ जना विरामी पनि नआउने यस अस्पताल आजको अबस्थासम्म आईपुग्दा कालिका, राप्ती, खैरेनी, धादिङ्ग, गोरखा, तनहुका दैनिक १५ सयसम्म विरामी आउने गरेको उहाँ बताउनुहुन्छ ।
अस्पतालको गुणस्तरीय सेवामा विरामी सन्तुष्ट रहेको स्थानीयवासी एवं रत्ननगर खानेपानी उपभोक्ता समितिका सचिव प्रताप डल्लाकोटी बताउनुहुन्छ । यहाँ आउने विरामीको उपचारमा खर्च कम लाग्ने र गणस्तरीय सेवा प्रभावकारी भएकै कारण विरामीका चाप बढेको उहाँ बताउनुहुन्छ । यस अस्पताललाई सिटीस्क्यान, एमआरआईलगायत सबै प्रबिधि र उपकरण युक्त बनाउन संघीय सरकारले चासो दिनु पर्ने बताउदै उहाँले वर्तमान् सरकारका सभामुखदेखि सांसद र मन्त्रीको नजर आफ्नो क्षेत्रमा परेमा देशकै उत्कृष्ठ अस्पताल बन्न धेरै समय नलाग्ने उहाँ बताउनुहुन्छ ।
कक्षा ६ पढ्दै गरेकी १६ वर्षीया छोरी सविनाको उपचारका लागि सात दिनदेखि अस्पतालमा बस्दै आउनु भएका कदम चेपाङ्ग छोरीको उपचार अस्पतालले पूर्ण रुपमा निःशूुल्क गरिदिएको निकै खुसी हुनुभयो । आफ्नो उपचारका लागि आउनु भएका कुमार लामा, फोक्सोका उपचारका लागि आउनु भएका राप्तीकाा कलाकार रुद्रराज कडेँल यहाँको उपचारबाट सन्तुष्ठ र खुसी रहेको बताउनुहुन्छ ।
आफ्नो देशमा भन्दा बढी नेपालमा बसेर नेपाल र नेपाली जनतामा समर्पित यस अस्पतालका लागि बिर्सनै नसकिने नाम हो शान्ति मेड नेपालकी अध्यक्ष एवं स्वीट्जरल्याण्डकी पूर्व सांसद ८२ वर्षीय छाला रोग विशेषज्ञ डा. रुथ गोन्सेथ (च्गतज न्यलकबतज) ।
यस अस्पतालको विकासका स्वीस सरकारको एक अर्ब लगानी भइसकेको बताउनुु हुन्छ शान्ति मेड नेपालकी कर्मचारी रंजिता पौडेल । अस्पताललाई छाला रोग विषेशज्ञ सेवा प्रदान गर्न मात्र नभई डा. रुथले नेपालमै पहिलो पटक २१ दशमलव ६ किलावाटको सौर्य उर्जा उत्पादन गरि सोलारबाट हेमोलायलासिस सेवा सञ्चालन गर्नेदेखि हालसम्म यस रत्ननगर बकुलहर अस्पतालको भौतिक संरचना, उपकरण खरिद, सौर्य उर्जा, फर्निचर एवं फर्निसिङ्ग, ल्याब, बिभिन्न उपकरण खरिद लगायतमा खर्च गरिसकेको छ । हाल पनि यहाँका स्वास्थ्यकर्मीहरुलाई मासिक सात लाख ५० हजार तलब दिएर सात जना विशेषज्ञसहितको २७ जना कर्मचारीको व्यबस्था गरि अनवरत सेवा सञ्चालन गरिरहेको पौडेल बताउनुहुन्छ ।
छाला रोग, यौन रोग, हाडजोर्नी, प्रसुति रोगलगायतमा सहयोग गर्नुका साथ विभिन्न मंहगाा उपकरण जडानमा समेत ठूलो सहयोग पुर्याएको छ । छाला रोगका लागि छालाको फोटो थेरापी मेशिन समेत यही छ ।
यस अस्पतालमा गुणस्तरीय सेवा र विरामीको उपचार विपन्न वर्गको निःशुल्क उपचारले विरामीको चाप बढेसंगै वागमति प्रदेशको उत्कृष्ठ अस्पताल बनाउन प्रदेश सरकारसंगै रत्न नगरलाई जन्मथलो बनाएर केन्द्रीय राजधानी काठमाडौंलाई कर्मथलो बनाउँदै आएका रत्न नगरका रत्नहरु अर्थात नेता, राजनीतिज्ञ, व्यापारीलगायतको सहयोग खेजी रहेको छ बकुलहर रत्न नगर अस्पताल ।
यही साताभित्र नगरपालिकाको १० वटै वडालाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा अभियान पुरा गर्ने बताउदै उहाँले नगरपालिकाले प्रत्येक वडामा बाल सञ्जाल गठन गरि ५१ सूचक पुरा गर्न सफल भएको बताउनुभयो । उहाँले सूर्यविनायकका सबै वडा घोषणा सम्पन्न गरि वामती प्रदेशको अनुगमन एवं निरिक्षण सम्पन्न गरेपछि आउँदो भदौ भित्र नगरपालिकालाई पनि बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त पालिका घोषणा गर्ने बताउनुभयो ।
सूर्यविनायक नगरपालिकाकी उपप्रमुख सरिता तिम्सिना भट्टराईले नगरपालिकाले बालबालिकादेखि महिला मैत्री, युवा मैत्री रुपमा बिभिन्न कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्दै आएको र अब बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा र नगरपालिका घोषणा कार्यक्रममा आइपुगेको बताउनुभयो ।
नगरपालिकाका प्रवक्ता एवं नगरपालिकाका सामाजिक विकास समितिका संयोजक एवं वडा नं. ७ का वडाध्यक्ष रविन्द्र सापकोटाले आज वडा नं. ७ गुण्डुलाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त घोषणा गरेको बताउदै बालबालिकाको बिभिन्न प्रस्तुतीहरु समेत सम्पन्न भएको बताउनुभयो ।
बाल बचाउ शिर्षकमा पुरा गर्नु पर्ने १४ वटा सूचकहरु जस्तै गर्भवती महिलाले सातपटक स्वास्थ्य जाँच गराएको हुनुपर्ने, टिटानस विरुद्धको खोप र आइरन चक्की खाएको हुनुपर्ने.दक्ष स्वास्थ्यकर्मीबाट सुरक्षित सुत्केरी गराएको हुनुपर्ने, बालबालिकालाइ पर्ण खाप लगाको हुनुपर्ने सूचक समेत पुरा गरेको उहाँले बताउनुभयो ।
बाल विकासकाबारेमा ६ वटा सूचकहरु जन्मिएका सबै बालबालिकाको जन्मदर्ता हुनुपर्ने, विद्यालय जाने उमेरका सबै बालबालिको विद्यालय भर्ना हुनुपर्ने, विद्यालय र समुदायमा बालमैत्री तथा लैङ्गिक मैत्री (छात्राका लागि छुट्टै) शौचालय र स्वच्छ खानेपानीको व्यबस्था हुनुपर्ने, टोल, विद्यालय र वडा स्तरमा बाल क्लब तथा बाल सञ्जालहरू गठन भई सक्रिय हुनुपर्ने .स्थानीय तहको योजना तर्जुमा प्रक्रियामा बालबालिकाको अर्थपूर्ण सहभागिता हुनुपर्ने व्यबस्था समेत सबै वडाले पुरा गरेको उहाँले बताउनुभयो ।
बालबालिकाका क्षेत्रमा लक्षित बजेट व्यबस्था हुनुपर्ने, सबै कार्यालय बालमैत्री र अपाङ्गतामैत्री हुनुपर्ने, विपद् व्यवस्थापन योजनामा बालबालिकाको सुरक्षा र आवश्यकतालाई प्राथमिकता दिइएको छ । कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समितिका कार्यबाहक सभापति सुजाता बाडे, वडा नं. २ का वडाध्यक्ष प्रदीप कार्कीलगायतले नगरपालिकाले सरकारको अभियानलाई पुरा गरेको बताउनुभयो ।
